مکث | مکانی برای صداهای متحد https://maxfa.org وبلاگ رسمی لیلی ماه نعمانی Mon, 17 Nov 2025 16:07:40 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.4 هشتم مارچ روز جهانی همبستگی زنان https://maxfa.org/%d9%87%d8%b4%d8%aa%d9%85-%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%86-%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%85%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86/ https://maxfa.org/%d9%87%d8%b4%d8%aa%d9%85-%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%86-%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%85%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86/#respond Mon, 17 Nov 2025 16:07:40 +0000 https://maxfa.org/?p=14473 نویسنده: لیلی ماه نعمانی
خوره ی از صبح به جانم افتاده و در دلم آشوب به پا کرده است، به گمانم باز درگیر بحران هویت شده ام، هیچوقت از کیستی و چیستی ام هیچ ندانستم و امروز باز بر هیچ ندانستن هایم چیزی افزوده گشته است.
مادرم کنج خانه، دسته ی چرخ خیاطی را محکم روی پارچه دور می دهد، درد سوزن اش را روی دلم احساس می کنم، می گوید پنجره را باز کن، و از بوی بهار بهره بردار، باز نمی کنم، چون بد رقم با بوی نمناک خانه، دیوارهای تر و هوای حبس این زندان خو کرده ام، آدمی هست دیگر، خو می گیرد، حتی به خشت، حتی به خاک، حتی به دیوارهای نمناک خانه، یادم از کتاب آخرین انار دنیا می آید، آن جایی که بختیار علی می گوید “وقتی سال ها در بیابان اسیر شده باشی با شن های بیابان به قدری خو می گیری که روزی از روزها جز آن آزادی های که دنیای بی کرانه ی شن به تو می بخشد به چیز دیگری فکر نکنی” همین شده ام، همینقدر با نم کهنه ی این خاک و خشت خانه مأنوس شدم.
گفته ام بحران هویت، میدانید چرا؟ چون هر چی را بدانم چیست، هر کی را بدانم کیست، خودم را نمیدانم، خودم را نمیشناسم، من با خویشتن خویش بیگانه ترینم، اگر به خطوط کتاب های کهنه متوسل شوم، که مرا به خویشتنم معرفی کند، خراج گذار سلطنت شب هستم، گنجینه دار حسن و ملاحت، نقش بند خیال شاعران، قبله گاه عاشقان.
از دل کتاب ها که بیرون می شوم اسیری هستم در بند طالب، زندانی ای بی نام و بی نشان، درمانده ترین موجود هستی، که در دنیای صداها، صدای من حتی تا پشت دیوار خانه ام هم نمی رسد، خسته جانی هستم مانده در دام بلا، مهره ی میدان سیاست که به نامم پیمان می ببند، به نامم پیمان می شکنند، به نامم صلح می کنند، به نامم جنگ می افروزند، به نامم دوست می شوند، به نامم دشمنی می کنند، به نامم روی استیژ می ایستند، به نامم گریه می کنند، به نامم جایزه می گیرند، به نامم شعر می بافند، به نامم قصه می سازند، به نامم جشن می گیرند، به نامم دست می زنند، به نامم به اوج می رسند، به نامم نان می‌خورند، و خلاصه به نامم نام می سازند و به نامم لاف می زنند؛ اما به حالم هیچ کس، هیچ کاری ندارد.
باد به کلکین می زند و از جا تکان می خورم، ترسیده ام… خراج گذار سلطنت شب ترسیده است، مدت هاست ترس چین چین دامنش را چنگ می زند، بغضی لعنتی باز راه نفسم را بسته است، مادرم زیرلب زمزمه می کند:
علی شیر خدا یا شاه مردان
دل نا شاد ما را شاد گردان
کدام شاه مردان مادر، چرا زمانه ی ما اینقدر تهی از شاه مردان شده است، چرا این اسطوره های کهن در زمانه ی ما ظهور نمی کنند، چرا در نبرد با ظلم به سایه ی دیوار ها پناه برده اند؟ چرا شجاعت در خاک و خاطره ها گم شده است؟ چرا سکوت سهمگین تر و سنگین‌تر از هر زمانی است؟ مادر، به راستی در دنیای ما این حجم از بی تفاوتی از کجا شروع شد؟
با ریتم رباعی مادر هق هق ام تمام خانه را می گیرد.
علی شیر خدا دردم دوا کن
مناجات مرا پیش خدا کن
آخ مادر… آخ مادر.. آخ مادر!
و حال مادر هم با من گریه می کند.
راستی، هشتم مارچ مبارک باد.
]]> https://maxfa.org/%d9%87%d8%b4%d8%aa%d9%85-%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%86-%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%85%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86/feed/ 0 عمر خیام – نابغه‌ای در دل خراسان https://maxfa.org/abouth-khayyam/ https://maxfa.org/abouth-khayyam/#comments Mon, 12 May 2025 03:39:43 +0000 https://maxfa.org/?p=14356

فهرست محتوا:

 زندگی‌نامه‌ی عمر خیام: نابغه‌ای در دل خراسان

عمر خیام نیشابوری در سال ۴۲۷ هجری قمری (۱۰۴۸ میلادی) در شهر نیشابور چشم به جهان گشود؛ شهری که در دوران خود یکی از مراکز مهم علمی و فرهنگی ایران بود. خیام از همان دوران نوجوانی نبوغ خارق‌العاده‌ای در ریاضیات، نجوم و فلسفه نشان داد. او در زمانی زندگی می‌کرد که ایران در دوران سلجوقیان قرار داشت و فضای علمی نسبتاً مساعدی برای رشد اندیشمندان فراهم بود.

خیام در طول عمر خود در مراکز علمی مختلفی همچون اصفهان، بلخ، سمرقند و نیشابور به فعالیت پرداخت. او شاگردان زیادی تربیت کرد و آثار علمی متعددی به زبان عربی و فارسی از خود به جا گذاشت. او با حاکمان وقت، به‌ویژه ملکشاه سلجوقی، در ارتباط بود و در پروژه‌های علمی رسمی مشارکت داشت.

خیام، ریاضی‌دان و منجم پیشرو

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های زندگی خیام، فعالیت‌های علمی او در زمینه‌ی ریاضیات و نجوم است. در ریاضیات، خیام در حل معادلات درجه سوم پیشرفت‌های چشم‌گیری داشت. او نخستین کسی بود که طبقه‌بندی جامعی از معادلات درجه سوم ارائه داد و برای برخی از آن‌ها راه‌حل‌های هندسی بر اساس مقاطع مخروطی پیشنهاد کرد. این دستاورد تا قرن‌ها بعد توسط ریاضی‌دانان غربی همچون دکارت بازتولید شد.

در زمینه‌ی نجوم، خیام ریاست رصدخانه‌ی سلطنتی اصفهان را بر عهده داشت و به همراه گروهی از دانشمندان، تقویم جلالی را تنظیم کرد. این تقویم یکی از دقیق‌ترین تقویم‌های خورشیدی در تاریخ بشر است و پایه‌گذار گاه‌شماری شمسی-هجری فعلی ایران محسوب می‌شود. خیام در محاسبه‌ی سال شمسی به دقتی رسید که تنها با ابزارهای پیشرفته‌ی امروز قابل مقایسه است.

رباعیات خیام: شک‌گرایی، لذت‌گرایی و فلسفه‌ی زندگی

گرچه خیام بیشتر به عنوان ریاضی‌دان و منجم شناخته می‌شود، اما شهرت جهانی او مدیون رباعیات فلسفی و شاعرانه‌اش است. خیام در قالب رباعی‌هایی ساده اما عمیق، به موضوعاتی چون مرگ، گذر زمان، بخت، اختیار، دین، شک و لذت از لحظه‌ی حال می‌پردازد. لحن شاعرانه‌ی او آمیزه‌ای است از شک‌گرایی فلسفی و لذت‌گرایی هوشمندانه.

برخی منتقدان، خیام را یک “ماتریالیست” یا حتی “ناباور” دانسته‌اند، چرا که در اشعارش نه‌تنها ایمان کورکورانه را نقد می‌کند، بلکه بر ناپایداری جهان و بی‌اعتباری وعده‌های دینی پس از مرگ تأکید دارد. این در حالی‌ست که بسیاری از رباعیات خیام دربردارنده‌ی نگاهی عرفانی و تأمل‌برانگیز نیز هستند. برخی محققان معتقدند که بسیاری از رباعیات منسوب به خیام ممکن است از او نباشند و بعدها به نام او شهرت یافته‌اند.

شهرت بین‌المللی رباعیات خیام زمانی دوچندان شد که ادوارد فیتزجرالد، شاعر انگلیسی قرن نوزدهم، گزیده‌ای از رباعیات او را به انگلیسی ترجمه کرد. این ترجمه به شدت مورد توجه قرار گرفت و باعث شد که خیام به یکی از شناخته‌شده‌ترین شاعران ایرانی در جهان غرب تبدیل شود.

میراث خیام در جهان معاصر

عمر خیام نه‌تنها در زمان خود بلکه در دوران‌های بعدی نیز تأثیرگذار بوده است. آثار علمی او به زبان عربی و فارسی در دانشگاه‌های غربی مطالعه شده‌اند، و رباعیاتش الهام‌بخش هنرمندان، فیلسوفان، نویسندگان و موسیقیدانان بسیاری شده است.

در ایران، خیام همواره مورد احترام و علاقه‌ی مردم بوده و آرامگاه باشکوه او در نیشابور هر ساله میزبان هزاران بازدیدکننده است. خیام نماد عقلانیت، تردید علمی، و هنر زیستن در لحظه به شمار می‌رود؛ مفاهیمی که در دنیای مدرن امروز بیش از هر زمان دیگری کاربرد دارند.

شخصیت پیچیده‌ی خیام، تلفیقی از علم و شعر، از شک و جست‌وجو، از واقع‌گرایی و رندی، او را به یکی از بزرگ‌ترین متفکران تاریخ ایران بدل کرده است.

نتیجه‌گیری

عمر خیام نیشابوری، شخصیتی استثنایی در تاریخ ایران و جهان بود که توانست در زمینه‌های گوناگون علمی و ادبی تأثیرگذار باشد. از اصلاح تقویم و نگارش متون ریاضی گرفته تا سرودن رباعیاتی پرمفهوم و تأثیرگذار، میراث او همواره زنده و پویاست. خیام نماد شک، دانش، و درک عمیق از معنای زندگی است؛ مردی که به‌درستی، زمانه‌اش را پشت سر گذاشت و به جهانیان تعلق یافت.

]]> https://maxfa.org/abouth-khayyam/feed/ 3